Transkalimantan met orang-oetans

Bij aankomst word je opgehaald op de luchthaven en naar je hotel in Balikpapan gebracht. Deze havenstad van zo’n 700.000 inwoners vormt vooral het vertrekpunt voor tochten door de omgeving. Toch valt er genoeg te ontdekken: op het voormalige Shell-terrein staan nog woningen uit de Nederlandse tijd en ook het oude ziekenhuis is bewaard gebleven. Wil je de lokale sfeer proeven, breng dan een bezoek aan de traditionele markt Kebun Sayur, waar je tussen kraampjes met verse waren rondstruint.

Je gaat aan boord van je eigen houseboot en vaart de brede Mahakam-rivier op, begeleid door een gids en een kok. Al snel maakt de bebouwing plaats voor weelderig groen, met hier en daar een houten huisje op palen. In het dorp Muara Muntai zie je hoe de Kutai-bewoners leven, en per gemotoriseerde kano glijd je door de smalle Ohongcreek, waar je makaken, ijsvogels en neusapen kunt spotten. In Mancong bewonder je een longhouse met 24 deuren. Later vaar je de Bolonganrivier op, langs gibbons en het drijvende vissersdorp Bolongan.

In Tenggarong neem je afscheid van de houseboot en de bemanning. Een transfer brengt je terug naar Balikpapan, waar je opnieuw overnacht. Een rustige dag om na te genieten van je tocht over de Mahakam voordat het landreisdeel begint.

Vandaag heb je de beschikking over een busje met chauffeur, waarmee je in je eigen tempo Kalimantan doorkruist. Na een ferryoverzet volgt een lange rit door een landschap dat wordt afgewisseld met dorpjes, groen en uitgestrekte palmolieplantages. Het laatste uur wordt het pas echt fraai: je rijdt de bergen in en kijkt uit over een golvende zee van groen. Onderweg passeer je een waterval en rijzen met vegetatie beklede rotswanden op langs de weg. Je overnacht in Batu Kajang.

Vroeg in de ochtend rijd je naar Muara Komam voor een kanotocht over de rivier. Vlak voor zonsopgang zie je tientallen makaken en neusapen, en de trip eindigt bij een indrukwekkende rotswand die uit het water oprijst. Daarna voert een schitterende route over hoge bergen, langs oerwoud en plantages, naar Loksado. Dit dorp ligt midden in het regenwoud, met het Meratus-gebergte op de achtergrond en de Amandit-rivier die er dwars doorheen loopt. Je maakt een rafttocht van zo’n drie uur op een bamboevlot en kunt heerlijk baden in de warmwaterbronnen.

Trek je wandelschoenen aan voor een pittige hike van ongeveer vier uur door schitterende natuur. Je start aan de voet van de Meratusberg en loopt door primair en secundair regenwoud, langs watervallen en Dayakdorpen. Af en toe steek je via een wiebelige hangbrug een rivier over. Misschien word je in een van de dorpen wel uitgenodigd om een longhouse van binnen te bekijken. Onderweg is er tijd voor een picknicklunch. Terug bij de accommodatie ontspan je je spieren in een van de warmwaterbronnen.

Over een bergachtige weg met weidse uitzichten rijd je naar Pandak Daun, een dorpje op palen boven het moeras waar vooral buffelboeren wonen. In Cempaka zie je hoe met de hand en met ouderwetse machines naar diamanten, goud en edelstenen wordt gezocht. In Martapura bewonder je een fraaie moskee met daarnaast een markt vol etenswaren, sieraden en souvenirs. Proef hier de heerlijke patin-vis bij een van de eetstalletjes. Daarna reis je verder naar Banjarmasin.

Banjarmasin wordt doorsneden door rivieren, zijtakken en talloze kanalen. Vroeg in de ochtend vaar je per gemotoriseerde kano naar de drijvende markt, een kleurrijk en fotogeniek schouwspel waar vrouwen vanuit hun kano’s handelen en zelfs drijvende restaurantjes hun waren aanbieden. Aan het einde van de middag maak je nog een boottocht, ofwel door de stadskanalen ofwel door het mangrovegebied. Bij het eiland Bakut heb je een goede kans om neusapen te spotten.

Onderweg steek je de Kapuasrivier over, de langste van Kalimantan, en rijd je langs rijstvelden, plantages en wetlands. Opvallend zijn de Balinese transmigratiedorpen, herkenbaar aan de tempeltjes voor de huizen. Palangkaraya groeide in enkele decennia uit van dorp tot districtshoofdstad met zo’n 200.000 inwoners; veel huizen staan op palen of drijven op het water. Het museum biedt boeiende achtergrond over de regio en de Dayaks. Wandel over de lokale en de handicraft markt, bezoek het oorspronkelijke dorp met houten vlonders en proef ’s avonds lokale gerechten bij de stalletjes.

Vanuit een haven aan de Rungan River vaar je per gemotoriseerde kano naar de orang-oetaneilanden Pulau Kaja en Bapalas. Deze dichtbegroeide jungle-eilanden vormen een leerschool voor orang-oetans die weer moeten leren overleven; vanaf de boot kun je ze goed zien. Terug op het vasteland breng je een auto naar de Mount Tangkiling, die je met een stevige klim beloont met een weids uitzicht over de smaragdgroene jungle. Blijft er tijd over, dan bezoek je een botanische tuin. De lunch geniet je onderweg in een lokaal restaurant.

Een rit van ongeveer vijf uur voert je langs eindeloze palmolieplantages, afgewisseld met dorpjes en stukken bos. Onderweg stop je voor een eenvoudige lokale lunch. Sampit ligt ongeveer halverwege Palangkaraya en Tanjung Puting National Park en vormt daarmee een prettige tussenstop op deze lange route. Hier overnacht je voordat je verder reist richting de orang-oetans.

Via Pangkalan Bun en Kumai reis je naar Tanjung Puting National Park, opnieuw langs uitgestrekte palmolieplantages. Bij aankomst neem je afscheid van je chauffeur. Dit park kent een gevarieerd landschap van tropisch regenwoud, moeras, mangrove en kustbossen. Het is het bekendste toevluchtsoord voor de orang-oetan en herbergt drie rehabilitatiecentra waar de dieren worden voorbereid op een leven in het wild. De orang-oetans van Kalimantan zijn roder van kleur en hebben geen staart. Wegen zijn er niet: je verkent het park volledig per boot.

Na het ontbijt vaar je met de klotok naar Pondok Tanggui, waar je onderweg al makaken en neusapen kunt zien. Over houten vlonders loop je naar de voederplaats van de orang-oetans. Daarna vaar je verder naar het beroemde Camp Leakey, met grote kans om orang-oetans in het wild te spotten. Onderweg kun je krokodillen, hagedissen, civetkatten, bontgekleurde ijsvogels, neushoornvogels, wilde zwijnen en gibbons ontdekken. Eventueel maak je een korte jungletrek. Vaar je in het donker terug, dan zie je honderden vuurvliegjes oplichten boven de rivier.

Op je laatste dag neem je afscheid van je gids. Na het ontbijt vaar je terug, en bij een late vlucht kun je nog een keer station Pondok Tanggui bezoeken. In Kumai zeg je de bemanning van de klotok gedag, waarna een transfer je naar de luchthaven van Pangkalan Bun brengt. Zo sluit je een bijzondere reis dwars over Kalimantan af.